নিখুঁত অভিনয়

নিখুঁত অভিনয়

মূল : বিকাশ দে (বাংলা)

অসমীয়া অনুবাদ : কুমুদ ঘোষ

(বিকাশ দে-ৰ জন্ম ১৯৫৬ চনত অসমৰ বৰাক উপত্যকাত অৱস্থিত বদৰপুৰ চহৰত । তেখেত বৰ্তমান কৰিমগঞ্জৰ নিৱাসী । বৰ্তমানলৈকে প্ৰকাশিত গল্প সঙ্কলনৰ সংখ্যা নখন । বিকাশ দে-ৰ সানন্দ অনুমতি সাপেক্ষে এই গল্পটিৰ অসমীয়া অনুবাদ পাঠকলৈ আগবঢ়ালোঁ । অনুবাদৰ অনুমতি প্ৰদান কৰাৰ বাবে ব্যক্তিগতভাৱে গল্পকাৰৰ ওচৰত আমি কৃতজ্ঞ ।)

          বাথৰূমত সোমায়েই খোলা চাবোনৰ কেচটোৰ পৰা চাবোনডোখৰ তুলিব লওঁতেই অৰ্ণৱে দেখিলে কেচটোত থকা পানীখিনিয়ে বগৰা-বগৰি কৰিছে । কাপোৰ ধুবলৈ আহি নিশ্চয় বনকৰা মানুহগৰাকীয়ে অলপ আগেয়ে এই কাণ্ডটো কৰিলে । মূৰটো গৰম হৈ গ’ল । অথচ কাণ্ডটো মানি ল’বলগীয়া হৈছে । বনকৰা এই মানুহগৰাকীয়েই এতিয়া তেওঁৰ পৰিয়ালটোৰ একমাত্ৰ ভৰসা ।

   আন এদিনৰ কথা । বজাৰৰ পৰা উলটি আহি দেখিলে উদং ঘৰখনত চিলিং ফেনখন ফুলস্পিডত অকাৰণত ঘূৰিয়েই আছে । ল’ৰা স্কুলত, ছোৱালীহঁত কলেজত ।

   বহুপৰৰ পাছত বনকৰা মানুহগৰাকী ঘৰত সোমাব লওঁতেই অৰ্ণৱে ক’লে,‘ক’লৈ গৈছিলা ?’ মানুহগৰাকীয়ে উত্তৰ দিলে,‘কাষৰ ঘৰৰ নবৌগৰাকীক চাবলৈ গৈছিলোঁ । কেইবাদিন ধৰি খুব জ্বৰ ।’

অৰ্ণৱে ক’লে,‘উদং ঘৰখনত চলি থকা ফেনখনৰ চুইচটো অফ নকৰাকৈ, সমুখৰ দৰজাখন বন্ধ নকৰাকৈ …।’

মানুহগৰাকীয়ে অতি সহজভাৱে ক’লে,‘মন নকৰিলোঁ ।’ এয়া কিনো এনে ভুলটো হ’ল ।

অৰ্ণৱে একো নক’লে । এওঁলোকক একেটা কথাকে বাৰেপতি কৈ থাকিয়ো লাভ নহয় । বনকৰা মহিলাগৰাকীৰ এনে খামখেয়ালি স্বভাৱ, অসতৰ্ক চাল-চলনে তেওঁক তেওঁৰ পত্নীৰ কথালৈ বৰকৈ মনত পেলাই দিলে ।

অৰ্ণৱহঁতে সংসাৰখন বঢ়ালে । বিয়াৰ দুবছৰ হ’ল কি নহ’ল অথচ যমজ কন্যাসন্তানৰ জন্ম । আৰু তিনি বছৰৰ মূৰত শৰ্মিলাই এটি পুত্ৰ সন্তানৰ আশাত স্বামীক হেঁচা দিবলৈ আৰম্ভ কৰিলে । অৰ্ণৱৰ ইচ্ছা নাছিল । কিন্তু ঘোৰ আপত্তিয়ো নাছিল । ভগৱন্তই শৰ্মিলাৰ প্ৰাৰ্থনা শুনিলে । কোলালৈ ল’ৰাৰ আগমন ঘটাত তাই ভীষণ সুখী হ’ল । হঠাৎ উৎসাহ কেইবাগুণো বাঢ়িল । সংসাৰখন থানথিত লগাবলৈ তাই ব্যস্ত হৈ পৰিল । মাত্ৰ কেইবছৰমানৰ ভিতৰতে ভাড়াঘৰ এৰি পৰিপাটীকৈ সজোৱা নিজৰ ঘৰখনলৈ গুচি আহিল । নতুন ঘৰখনৰ একাংশ ভাৰালৈ দি উপাৰ্জনৰ আন এটা বাট মুকলি কৰি ল’লে । এইক্ষেত্ৰত শৰ্মিলাৰ আগ্ৰহ আৰু চেষ্টাই আছিল অধিক । অৰ্ণৱে ৰাজ্য চৰকাৰৰ অধীনত এটি ভাল চাকৰিয়েই কৰে । স্বাচ্ছন্দ্য নাথাকিলেও তেওঁলোকৰ সংসাৰত অভাৱ-অনাটন বৰ বিশেষ নাছিল । তেওঁলোকৰ ল’ৰা-ছোৱালীকেইটা কোনো ক্ষেত্ৰতে অশান্তিৰ কাৰণ হৈ উঠা নাছিল । আজিকালি এই কথা বিৰল ।

সংসাৰত শান্তি বিৰাজ কৰিলে লক্ষ্মীদেৱীও সুখী হয় । দাম্পত্য জীৱনত স্বামী-স্ত্ৰীৰ মাজত সৰু-সুৰা বিষয়কলৈ মতানৈক্য হ’বও পাৰে । কেইজনমান সেইবোৰ লৈয়েই সংসাৰ যাত্ৰাত বছৰৰ পাছত বছৰ আগবাঢ়িব লগা হয় । শৰ্মিলাৰ সৈতে এই জীৱনত তেওঁৰ কেতিয়ানো মতানৈক্য, কাজিয়া হৈছে সেই কথা মনত পেলাবলৈ যত্ন কৰিয়ো ভাগ্যৱান অৰ্ণৱে সঠিককৈ মনত পেলাব পৰা নাই । প্ৰেম বিবাহ নহয়, দুয়োজনৰ ঘৰৰ মানুহে ঠিক কৰা বিবাহ । অথচ কি যে আচৰিত ধৰণৰ বুজাপৰা । অনেকৰ বাবেই এয়া ঈৰ্ষণীয় বিষয় । বুকুভৰাই দুয়োজনেই ভালপোৱাৰ অক্সিজেন ল’বলৈ সক্ষম হৈছে । এদিনাখন ব্লেডেৰে নখ কাটিবলৈ লওঁতে অৰ্ণৱৰ আঙুলি এটাৰ অলপমান কাটিছিল । তেজ ওলাল কি নোলাল, শৰ্মিলা কেংকেঙাই উঠিল । তাৰ পাছত কি যে হুলস্থুল কাণ্ড । অৰ্ণৱ সহজে মান্তি নোহোৱাত, তাই তেওঁক জোৰজবৰদস্তি ফাৰ্মাচি এখনলৈ নি টিটেনাচ ইনজেকশ্বন এটা দিয়ালে, তাৰ পাছতহে তেওঁ নিস্তাৰ পালে । আন এদিনাখনৰ কথা, অফিচৰ জৰুৰী মিটিং এখন সামৰি ঘৰলৈ উলটি আহোঁতে অৰ্ণৱৰ যথেষ্ট ৰাতি হ’ল । ঘৰ পায়েই দেখিলে নোখোৱা-নোবোৱাকৈ শৰ্মিলাই তেওঁৰ বাবে অপেক্ষা কৰি আছে । চকুৱে-মুখে উৎকণ্ঠাৰ ভাব । এনে ধৰণৰ আৰু বহু ঘটনা আছে । সেইবোৰ শুনাত অতি সাধাৰণ যেন লাগিলেও কিন্তু ভালপোৱাৰে সমৃদ্ধ ! সেয়া কেৱল স্বামী-স্ত্ৰীয়েহে বুজি পাব । এইবোৰ কথা কাকো কৈ বুজাব নোৱাৰি । এইবোৰ ঘটনা মনত পৰিলেই কান্দোন এটাই তেওঁৰ ডিঙিটো সোপা মাৰি ধৰে ।সুখৰ স্মৃতি সঁচাকৈ বৰ বেদনাদায়ক ।

(২)

মাত্ৰ পোন্ধৰ-ষোলদিন ধৰি শৰ্মিলাৰ বুকুত বিষ । দুজন চিকিৎসকক দেখুৱাই ঔষধ লৈয়ো বিষ কমা নাই । তাৰ পাছত এজন অভিজ্ঞ চিকিৎসকৰ পৰামৰ্শমতে অৰ্ণৱে পত্নীক বাহিৰলৈ নি দেখুওৱাৰ যাৱতীয় প্ৰস্তুতি চলাইছে । কিন্তু শৰ্মিলাই তেওঁক কোনো সুযোগেই নিদিলে । এদিন ৰাতি হঠাৎ নিঃশব্দে …। মাজবাটতে গিৰীয়েকক অকলশৰে এৰি তাই গুচি গ’ল । সকলো কথাতে খৰধৰ স্বভাৱৰ বোৱাৰীজনী মাত্ৰ একাৱন্ন বছৰ বয়সতে সকলোৰে মাজৰ পৰা বিদায় ল’লে । এই বেদনা অৰ্ণৱে কোনোমতে সহিব পৰা নাই । সহিব নোৱৰাৰ কাৰণ হয়তো ঘটনাৰ আকস্মিকতাত, হয়তো পৰস্পৰৰ প্ৰতি থকা গভীৰ ভালপোৱাত । নহয়, সঠিককৈ কোৱা টান । আচলতে উভয় কাৰণৰ ৰসায়নৰ ফলতে অৰ্ণৱ একেবাৰে ভাগি পৰিছে । ক’ব পাৰি দিশহাৰা । মৃত্যু সঁচাকৈ নিষ্ঠুৰ । প্ৰিয়জনৰ মৃত্যু তাতকৈয়ো নিষ্ঠুৰ । ঘন কুঁৱলিৰে আৱৰা জীৱনৰ খলা-বমা দীৰ্ঘ বাটেদি তেওঁ এতিয়া অকলশৰীয়াকৈ আন কোনো সহায়ক চালক বিহনেই গাড়ী চলাব লগা হৈছে । ভাগ্যৰ পৰিহাস ।   

(৩)

এদিনাখন আলমাৰিৰ পৰা অৰ্ণৱে কামিজ এটা উলিয়াবলৈ লওঁতেই ৰঙীন খাম এটা মজিয়াত পৰিল । মজিয়াৰ পৰা তুলি দেখিলে ঠিকনাটো অচিনাকি । শৰ্মিলাই বোধ হয় কাৰোবালৈ পঠিয়াবলৈ থৈছিল । প্ৰথমে ভাবিলে, কোনোবা আত্মীয়-স্বজন বা পৰিচিত কাৰোবালৈ পঠিয়াবলৈ লেখা চিঠি । কিন্তু মৃত্যুৱে তাইক কাঢ়ি নিলে । চিঠিখন পঠোৱা নহ’ল । কেই মুহূৰ্তমানৰ পাছত মনত পৰিল, আত্মীয়-স্বজন বা পৰিচিত কোনোবাজন হোৱা হ’লে খামৰ ওপৰত লেখা নামটো তেওঁৰ অপৰিচিত হোৱাৰ কথাই নাহে । তেনেহ’লে কোননো ? কৌতূহল দমাব নোৱাৰি তেওঁ খামটো ফালি চিঠিখন উলিয়াই পঢ়িবলৈ আৰম্ভ কৰিলে –

‘মৃদুলদা, এইখনেই হয়তো আপোনালৈ লেখা মোৰ অন্তিমখন চিঠি । মনে তেনে কথাই কৈছে । শাৰীৰিক অৱস্থা দিনকদিনে বেয়াৰ ফালে ঢাল খাইছে । চিকিৎসকক দেখুৱাইও একো ফল ধৰা নাই । হয়তো আৰু কোনোদিনেই চিঠি বা ফোনেৰে আপোনাৰ সৈতে যোগাযোগ কৰিব নোৱাৰিম । স্বামীক প্ৰায় সকলোখিনিয়েই দিলোঁ । কিন্তু সঁচা কথা ক’বলৈ গ’লে তেওঁক কেৱল মনটোহে দিব নোৱাৰিলোঁ । মন যে মাত্ৰ এটাই …।’

ঊৰ্ধশ্বাসত চিঠিখন পঢ়ি অৰ্ণৱ হতভম্ব হৈ পৰিল । তাৰিখটো চাই ধৰিব পাৰিলে, মৃত্যুৰ মাথোঁ তিনিদিন পূৰ্বে লেখা চিঠি । হঠাৎ হোৱা এনে এক প্ৰচণ্ড বিস্ফোৰণৰ ফলত তেওঁ চকুৰে চৌদিশ কেৱল ধোঁৱা-কোঁৱা দেখিছে । স্থিৰ হ’বলৈ তেওঁক যথেষ্ট সময় লাগিল ।

গোপন ভাইৰাচে সংসাৰখন যাতে অচল কৰি নেপেলায় সেই কথা ভাবিয়েই বাৰু শৰ্মিলাই দুকুৰি পাঁচ বছৰীয়া দাম্পত্য জীৱনত স্বামীৰ সৈতে কেৱল ভালপোৱাৰ অভিনয় কৰি গ’ল নেকি ? বিবাহিত হৈয়ো পৰপুৰুষৰ প্ৰতি আসক্ত প্ৰয়াত পত্নীৰ কথা ভাবি ভাবি তেওঁৰ বুকুখন গধুৰ হৈ পৰিল ।

এইখন যেন চিঠি নহয় । তেওঁৰ বাবে চাবুক । শৰ্মিলাৰ কথা মনত পৰিলেই প্ৰতিশোধ লোৱাৰ যন্ত্ৰণাত তেওঁ ছটফটাবলৈ ধৰে । ধাৰণা হয়, যেন অসংখ্য মৌমাখিয়ে তেওঁৰ মূৰত বিন্ধিছে । দিনৰ বেলিকা তেওঁ অফিচত । ল’ৰা-ছোৱালীহঁত স্কুল-কলেজত । ঘৰখনত শৰ্মিলা অকলশৰীয়া । অবাধ সুযোগ । চিঠিখন পঢ়ি এই কথা বুজিব পৰা গৈছে, এই অবৈধ সম্পৰ্কটো সুদীৰ্ঘ কেইবাবছৰ ধৰি ৰমৰমীয়াকৈ চলি আছিল । ল’ৰা-ছোৱালীকেইটাৰফালে তেওঁ তন্ন তন্নকৈ নাচায় ! যদি কেনেবাকৈ সিহঁতৰ চেহেৰাত তেওঁৰ কোনো ছাপ দেখা নাপায় ?

(৪)

কেইদিনমানৰ পৰা অৰ্ণৱৰ অন্তৰত প্ৰশ্ন হৈছে, কিয় বাৰু বুদ্ধিমতী, সদাসতৰ্ক শৰ্মিলাই চিঠিখন কাৰো হতুৱাই প’ষ্ট নকৰি ইচ্ছাকৃতভাৱে আলমাৰিত কাপোৰৰ জাপৰ মাজত থৈ দিছিল ? এদিন যাতে অৰ্ণৱৰ চকুত পৰে । চিঠিখন পঢ়াৰ পাছত তাইক বিশ্বাসঘাতক বুলি ভাবে । এয়াই হয়তো তাই বিচাৰিছিল । অর্ণৱে তাইক যে কিমান গভীৰভাৱে ভাল পাইছিল, সেই কথা তেওঁৰ বাহিৰে আন কোনেনো জানে ? পত্নীৰ অকাল বিয়োগৰ বেজাৰত মানসিকভাৱে কাতৰ হৈ পৰাটোৱেই স্বাভাৱিক । কিন্তু চিঠিখন পঢ়াৰ পাছত আন যিয়েই হওঁক, পত্নীৰ প্ৰতি ওপজা ঘৃণাৰ পৰা তেওঁ অতি সোনকালে স্বাভাৱিক জীৱনলৈ উলটি আহিব পাৰিব । মাতৃহীনা সন্তানকেইটাৰ লগতে অৰ্ণৱৰ বাবে যিটো কথা অতিকে জৰুৰী ।

মনলৈ অহা কথাবোৰ তেওঁ কোনোপধ্যেই আঁতৰাই পঠাব পৰা নাই । বৰং ক’ব পাৰি তেওঁক খুলি খুলি খাইছে । এনেকুৱা অভিনয়ো কৰিব পাৰিনে ? ***