আকাশবন্তি

অনুবাদ গল্প

আকাশবন্তি

মূল : মেঘমালা দে মহন্ত (বাংলা)

অসমীয়া অনুবাদ : কুমুদ ঘোষ

[ বৰাক উপত্যকাৰ চাহ বাগিচাৰে আৱৰা পয়লাপুলত মেঘমালা দে মহন্তৰ জন্ম । দেউতাক গণেশ দে এজন প্ৰখ্যাত কথা সাহিত্যিক । মেঘমালা দে মহন্তই অসম বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা বাংলা বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ আৰু পৰবৰ্তী সময়ত পি এইচ ডি লাভ কৰে । এইগৰাকী গল্পকাৰ বৰ্তমান পয়লাপুলৰ নেহৰু মহাবিদ্যালয়ত অধ্যাপনাত নিয়োজিত । 'অন্তৰ্গত ৰক্তেৰ ভেতৰ' তেখেতৰ প্ৰথমখন গল্প সঙ্কলন । গল্পকাৰৰ সানন্দ অনুমতি সাপেক্ষে এই অনুবাদ আয়োজন । ]

জটাবুঢ়ীৰ টোপনি অহা নাই । কেৱল ইকাটি-সিকাটি কৰিছে । আজি সন্ধিয়াৰ পাছতেই গিৰিয়েকৰ মাটিৰ ওপৰৰ আকাশখনত ৰঙা চাকিবোৰ জ্বলি উঠিল, বুঢ়ীয়ে বুজি পালে অতদিনে ইমানবোৰ মানুহে কি সাজি আছিল । আকাশবন্তি ! কোনোবা ভাল মানুহৰ অতি মৰমৰ পুত্ৰই এনে দানৱৰ নিচিনা প্ৰকাণ্ড আকাশবন্তি সাজিছে । গিৰিয়েকৰ এই মাটি তেওঁৰ কুলাঙ্গাৰ পুত্ৰই চহৰৰ কোনোবা বাবুক বেচি দিছিল । গিৰিয়েকে চকু মুদাৰ দুমাহৰ ভিতৰতেই ল’ৰাই শেষ সম্বল সেই এচিকুট মাটি বিক্ৰী কৰি ঘৈণী আৰু দুই সন্তানকলৈ চহৰলৈ উঠি গ’ল । আন উপায় নেদেখি এই গাঁৱতে এৰি গ’ল পৰিত্যক্ত পিতনিৰ প্ৰায় কাষতে থকা এচলিয়া এটি সৰু ঘৰ আৰু জটাবুঢ়ীক । বুঢ়ীয়ে জানে, তেওঁ চকু মুদিলেই এই ঘৰখনো ল’ৰাই বেচি দিব ।

নিৰ্জন গাঁৱখনত থকা ঘৰখনৰ বাৰাণ্ডাতে বহি হেমন্তৰ সন্ধিয়া জটাবুঢ়ীয়ে অপলক দৃষ্টিৰে ৰঙা আকাশবন্তিটোৰফালে চালে । আকাশবন্তি । অতপৰে বুঢ়ীৰ বুজিবলৈ বাকি নৰ’ল ডেকা ঠিকাদাৰজনৰ কথাবোৰ । পথাৰৰ মাজত অতদিনে ইমানসোপা মানুহে কি সাজিছে সেয়া জানিবলৈ বুঢ়ীয়ে বহুতকে কথাটো সুধিলে । সকলোৰে মুখত এটাই কথা,

– সেইবোৰ তুমি বুজি নাপাবা ।

অৱশেষত এদিন জটাবুঢ়ী নিজেই টুক টুককৈ খোজ দি কাম কৰাই থকা ঠিকাদাৰ ল’ৰাজনৰ ওচৰ পালেগৈ ।

– বোপাই অ’, তোমালোকে অতদিন ধৰি এইটো কি সাজিছানো ?

– চিৰি ।

– অলপ ডাঙৰকৈ কোৱা বোপাই । কাণেৰে ভালকৈ নুশুনো ।

– চিৰি বুজিছা চিৰি । চিধা ওপৰলৈ যোৱাৰ চিৰি ।

– চিৰি ? কি কথা কৈছা বোপাই !

ল’ৰাটোৱে মিচিক-মাচাককৈ হাঁহি থকা দেখি কথাটো বুজি পালে, এই গাঁৱৰ মানুহবোৰৰ নিচিনাকৈ সিয়ো ধেমালি কৰিছে । বুঢ়ীয়ে বিৰবিৰাবলৈ ধৰিলে,

– গাত ডেকা তেজ আছে বাবেই ডাঙৰ-সৰু, মান-সম্মান বুজি পোৱা নাই । আহিব বোপাই তোমাৰো দিন আহিব ।

ল’ৰাটোৰ এইবাৰ মৰম ওপজিল,

– আৰে বাবা, তুমি বুজি নোপোৱা । সেইবোৰ আকাশ-বতাহৰ কাৰবাৰ ।

– তাৰে কি হ’বনো ?

– দূৰ-দূৰণিৰ বা-বাতৰি আহিব আকাশেদি ।

আকাশৰ পৰা বা-বাতৰি ! জটাবুঢ়ীয়ে তাপ মাৰিলে । নিজকে মুৰ্খ যেন লাগিল । দিনকাল কিমান যে সলনি হ’ল । বুঢীয়ে কাণেৰে ভালকৈ নুশুনে, আৰু যিখিনি শুনে সেয়াও দুৰ্বোধ্য যেন লাগে । বুঢ়ীৰ একোৱেই বোধগম্য নহ’ল । আকাশৰ পৰা বা-বাতৰি ! কিন্তু বা-বাতৰি আহিবনো কেনেকৈ ? তেওঁনো কি বা-বাতৰি পঠাব ? সিপুৰীত থকাজনে নেদেখে, ল’ৰাই তেওঁক অকলশৰীয়াকৈ এই হাবিখনত এৰি চহৰলৈ গ’লগৈ ? আগেয়ে মাহে-মাহে আহি কিছু টকা-পইছা দি থৈ গৈছিল, আজিকালি আৰু নিজে নাহে । ডাঙৰ নাতি ল’ৰাটোক পঠিয়ায় । প্ৰথম অৱস্থাত নাতিল’ৰাটো আহিলে আনন্দতে বুঢ়ীৰ গা সাতখন আঠখন হৈছিল । গাঁৱৰ ইজন-সিজনৰ হাতে-ভৰিয়ে ধৰি বুঢ়ীয়ে ইটো-সিটো নাতিল’ৰাটোৰ বাবে যোগাৰ কৰিছিল । টুক টুককৈ ইটো-সিটো ৰন্ধা-বঢ়াত লাগি গৈছিল । কিন্তু এতিয়া আৰু সেইবোৰত উৎসাহ নাই । সঁচা কথা ক’বলৈ গ’লে, বুঢ়ী বিৰক্ত হয় । চহৰৰ  বা’ লাগি নাতিল’ৰাটো গোটেইটো চাহাব হ’ল । কথাই কথাই নাক কোঁচাই অভিযোগ,

– তোমালোকৰ ইয়াত কিয় বাৰু ইমান মহ ? সময়বোৰনো কেনেকৈ পাৰ কৰোঁ ? ম’বাইল অচল, নেটো নাই …

বুঢ়ীয়ে এইবোৰ একো বুজি নাপায় । কেৱল বুজি পাইছে, নাতিল’ৰাটো আগৰ নিচিনা আৰু হৈ থকা নাই । বুঢ়ীৰ খং উঠে । ইমান বাবুগিৰি কিহৰ অ’ তোৰ ? চহৰলৈ যোৱা দুদিনহে হৈছে, কিন্তু ককা-আজোককা, চৈধ্য পুৰুষৰ জন্ম-কৰ্ম এই পিতনিৰ কাষতেই, সেয়া কেনেকৈ পাহৰি গ’লি ঐ হাৰামজাদা ? চহৰলৈ গৈ তোৰ বাপেৰটো আজি আৰু জজ, মেজিজটেট হোৱা নাই ! কি সকামতনো চহৰলৈ গ’ল সেয়া অৱশ্যে বুঢ়ীয়ে আজিও নাজানে ।

গালি-গালাজ কৰিলে জটাবুঢ়ীয়ে নিজকে পাতল পাতল অনুভৱ কৰে । সেয়ে যেতিযাই বুকুখন গধুৰ যেন বুঢ়ীয়ে অনুভৱ কৰে তেতিয়াই অকলশৰে চোতালৰ কাষতে থকা বাঁহনিডৰাৰ তলত বহি ল’ৰা, বোৱাৰী, নাতি সকলোকে এফালৰ পৰা গালি পাৰিবলৈ লয় । গিৰিয়েকো মাজে-সময়ে সাৰি নাযায় ।

বিছনাৰ পৰা উঠি বুঢ়ী বহিল । কাষৰ বিছনাখনত নাতিল’ৰাটো শুই আছে । বহুদিনৰ মূৰত এইবাৰহে বুঢ়ীয়ে নাতিয়েকৰ মুখত বিৰক্তিৰ ছাঁ দেখা নাপালে । তেওঁৰফালে চাই নাতিয়েকে এমুখ হাঁহিৰে কিবাকিবি অহাৰ কথা কৈছে, বুঢ়ীয়ে সেইবোৰৰ এটা বৰ্ণও বুজি পোৱা নাই ।

– অ’ আইতা, তোমাৰ ঘৰতো নেট আহি গ’ল ! আজিৰ পৰা নেটৱৰ্ক পাইছোঁ !

কি আহিল আৰু কি পাইছে সেয়া বুঢ়ীয়ে নুবুজিলেও এয়া বুজি পাইছে যে সেই অহা আৰু পোৱাৰ বাবেই নাতিৰ ইমান আনন্দ । সন্ধিয়াৰ পাছৰে পৰাই হাতত থকা সৰু যন্ত্ৰটো অলপ আগলৈকে পিটিকি আছিল । পোহৰ দি সি বুঢ়ীৰ কেইবাখনো ফ’টো তুলিলে ।

জটাবুঢ়ীৰ নাতিল'ৰাটোৰ সঁচাকৈ এই আজিয়েই প্ৰথম গেলা পিতনি আৰু হাবি-বনেৰে আৱৰা এই ঘৰখনত বিৰক্তি লগা নাই । ছয় বছৰ পূৰ্বে তাৰ পৃথিৱীখন যে এই ঘৰখনতেই আছিল সেয়া আজি তাৰ নিজৰেই অবিশ্বাস্য যেন লাগে । ভাগ্য ভাল, দেউতাকে সিহঁতক ইয়াৰ পৰা চহৰলৈ লৈ গ’ল, নহ’লে ওৰে জীৱন এই ভগা-ছিগা ঘৰখনতেই পৰি থাকিব লাগিলহেঁতেন …। কথাবোৰ ভাবিবলৈকে ভয় হয় । আচলতে ককাকৰ সঠিক সময়ত মৃত্যু হ’ল, নহ’লে বুঢ়াৰ যিহে দপদপনি আছিল । জীয়াই থকা দিনকেইটাত সকলোকে কমখন যন্ত্ৰণা দিলেনে ? ককাকৰ বাবেই, নহ’লে দেউতাকে আৰু কিমান আগতেই মাটি-বাৰী বেচি চহৰলৈ গুছি গ’লহেঁতেন । ককাকৰ ভয়তে তাৰ দেউতাকে কোনোদিন এইবোৰ কথা উচ্চাৰণ কৰাৰ সাহস কৰা নাছিল । যিয়েই হওক, পলমকৈ হ’লেও সকলো থানথিত লাগিল । বিপ্ বিপ্ । ককাক নহয়, এইবাৰ তাৰ কাম হ’ল আইতাকক লৈহে । আজিকালি নেটত এইখন গাঁৱৰ ছবি হেভি চলিছে । তাৰ লগতে এই আইতাকৰ নিচিনা হাজাৰ ভাঁজ থকা মুখৰ চেহেৰা হ’লেতো আৰু কথাই নাই, এশ লাইক চিঅ’ৰ । ৰাতিপুৱাৰ পৰা বহুকেইখন আলোকচিত্ৰ তোলা হ’ল ।

কাতি মাহ । ইমান ওখত আকাশবন্তিগছি কেনেকৈ জ্বলালে বাৰু ? তিল তেলৰ বন্তিনে ! পিতৃপুৰুষলৈ ইমান ভক্তি ! ধন্য তেওঁৰ মাক-বাপেক ! অ’, আজিচোন কাতি মাহৰ শেষ ৰাতি । বুঢ়ীয়ে আজিকালি সকলো পাহৰি যায় । ইচ্ ৰাম, আগেয়ে জনা হ’লে আজি নাতিটোৰ হতুৱাই জটাবুঢ়ীয়েই গিৰিয়েকৰ নামত এগছি বন্তি আকাশবন্তিৰ কপিকলত তুলি দিব পাৰিলেহেঁতেন ।

জটাবুঢ়ীৰ টোপনি অহা নাই । হাড় কঁপোৱা জাৰ পৰিছে । পিঠিত ঠাণ্ডা লাগিছে । আকস্মিকভাৱে বুঢ়ীৰ কাহ আহিছে, শুবলৈ আৰু মন যোৱা নাই । মিচিক-মাচাককৈ বুঢ়ীয়ে হাঁহিলে ।

– হেৰা, তিল তেলৰ বন্তি এগছি লাগেনে ? বৰকৈ কৈছিলা, আকাশবন্তি বোলে আৰামপ্ৰিয় মানুহৰ কাৰবাৰ । দুখীয়া মানুহ মৰিলেই সকলো শেষ । সিপুৰীলৈ গৈয়ো পেটৰ দায়ত ঘূৰি ফুৰিবলগা হয় । বন্তি চোৱাৰ সময় চাগে’ তাতো নাই । আজি চোৱা, জটাবুঢ়ীয়ে তোমাক কেনেকৈ পোহৰ দেখুৱাব ।

গাত কম্বলখন মেৰিয়াই জটাবুঢ়ী বাৰাণ্ডালৈ ওলাই আহিল । নুমাই যোৱা নাইতো ! নাই, সন্ধিয়াৰ পৰা একেদৰেই জ্বলি আছে । কুঁৱলিৰ বাবে জ্যোতি অলপমান কমিছে যেন ধাৰণা হৈছে । নাতিটোৱে কৈছিল, এই বন্তিগছি বোলে এতিয়াৰ পৰা গোটেই বছৰ জ্বলিব । কাতি মাহ পাৰ হৈ গ’লেও জ্বলিব । তাৰ মানে জটাও সেই পোহৰতেই গিৰিয়েকৰ ওচৰ পাবগৈ । কিন্তু গিৰিয়েকৰ মাটিত এইহেন কাতি মাহত আকাশবন্তি জ্বলিব আৰু গিৰিয়েকে এগছিয়ো বন্তি নাপাব ! ল’ৰা যেনিবা কুলাঙ্গাৰ কিন্তু জটাবুঢ়ী এতিয়াও মৰা নাই ।

চোতালৰ তুলসীতলৰ পৰা বন্তিগছি হাততলৈ জটাবুঢ়ী ঘৰৰ ভিতৰলৈ আহিল । শণি দেৱতাৰ বাবে আছুতীয়াকৈ থোৱা বটলটোৰ পৰা তিলতেল বাকি বন্তিগছি পূৰাই দিলে । তাৰ পাছত জ্বলন্ত বন্তিগছি হাততলৈ পুনৰ চোতাললৈ নামি গ’ল । পুখুৰীৰ পাৰৰ আমগছজোপাৰ পৰা পুখুৰীৰ পানীত নিয়ৰ পৰি টুপটুপ শব্দ হৈছে । বগা কুঁৱলিৰ ফলত আকাশবন্তিৰ পোহৰো ধূসৰিত । আজিকালি জটাবুঢ়ীয়ে চকুৰে ভালকৈ নেদেখে । গাত কম্বলখন মেৰুওৱা । কিন্তু মূৰটো যেন গধুৰ গধুৰ, গাত শীতৰ লক্ষ বেজিয়ে খোঁচাৰ নিচিনা ভাব । কঁপা কঁপা খোজেৰে কঁপি কঁপি বুঢ়ী আগুৱাই গ’ল । জ্বলন্ত বন্তিগছি যদি নুমাই যায়, সেই ভয়ত জুইশলা বাকচ এটাও বুঢ়ীয়ে খোঁচনিত গুঁজি লৈছে । কুঁৱলিসনা জোনাকত ওখোৰা-মোখোৰা পথেৰে  বুঢ়ী সাৱধানে আগুৱাই গ’ল । কাতিমাহৰ ৰাতিটো শেষ হোৱাৰ আগেয়েই বন্তিগছি তাত তুলি দিব লাগিব । খালি কপিকলটো বাৰু এই অন্ধকাৰত বুঢ়ীয়ে বিচাৰি পাবনে ? এতিয়া গৈ পালেগৈয়েই হ’ল । গোটেই গাটো শীতত যিদৰে কাঠ হৈ পৰিছে, আগুৱাই যোৱা ক্ৰমশঃ অসম্ভৱ হৈ উঠিছে । খোজ কাঢ়ি আগুৱাই যাওঁতে জটাবুঢ়ীক কান্দোন এটাই খুন্দা মাৰি ধৰিছে । এসময়ত এই মাটি তেওঁলোকৰ আছিল, স্বামী মৰাৰ পাছতেই ল’ৰাই সকলোবোৰ আনৰ হাতত তুলি দিলে । আজি সেই মাটিত কোনেনো জানে জকমকাই জ্বলিছে কাৰ আকাশবন্তি । জটাৰ হিংসা ওপজে । অথচ বিগত কাতিমাহৰ সংক্ৰান্তিৰ পৰাই জটাই ছটফটাই আছে । শৰীৰৰ অৱস্থা বৰ এটা ভাল নহয়, সেয়া বাৰু তেওঁ বুজি নাপায়নে । গোটেই শাওন মাহটোত এদিনো প্ৰাণভৰি পদ্মপুৰাণ পঢ়িব নোৱাৰিলে । পঢ়িবলৈ ল’লেই কাহৰ প্ৰকোপত প্ৰাণ-বায়ু ওলাই যোৱাৰ উপক্ৰম হয় । সকলোবোৰ এটা এটাকৈ শেষ হৈ আহিছে । এইবাৰ জটাৰ পাল ।

ঠাণ্ডাৰ কোবত বুকুখন টনটনকৈ বিষাইছে । জটাবুঢী দূৰৈৰ পৰা দেখা ৰঙা পোহৰৰ তল পালেগৈ । খুঁটা এটাৰ আঁৰত বন্তিগছি থ’বলৈ গৈ আৰু পোন হ’ব পৰা নাই, মাটিতে বহি দিলে, হাতেৰে খেপিয়াই খেপিয়াই কপিকলৰ ৰছীডাল ক’ত আছে ঠাৱৰ কৰিবলৈ যত্ন কৰিলে । ৰছীডাল বিচাৰি বিচাৰি ক্লান্ত হৈ পৰা জটাবুঢ়ীৰ শীত আঁতৰি যেন অলপ গৰম লাগিছে । খুঁটিতে আউজি ভৰি দুখন মেলি দিলে । বুকুৰ টনটননিটোৱে এইবাৰ যেন খামোচ মাৰি ধৰিছে । কপালৰ পৰা টোপাটোপে ঘাম সৰিছে । জটাবুঢীয়ে বুজিব পাৰিছে, এই দানৱ আকাশবন্তিৰ পোহৰত গিৰিয়েক তেওঁৰ মাটিলৈ নামি আহিছে । জটাও আজি তেওঁৰ সঙ্গী হ’ব । হাত দুখন অৱশ অৱশ লাগিছে । বহু কষ্টেৰে বাওহাতখন আগবঢ়াই তেল ভৰ্তি বন্তিগছি জটাবুঢ়ীয়ে হাতত ল’বলৈ চেষ্টা কৰিলে ।

কাষৰ ঘৰৰ পৰাণ ককাইদেউৰ চিঞৰত জটাৰ নাতিয়েকৰ টোপনি ভাগিল ।

– অ’ দাদা, সোনকালে উঠা । তোমাৰ আইতা পথাৰত বহাতেই মৰি আছে … ।

আইতা বহাতেই মৰি আছে ! খালি বিছনাখনৰফালে সি চালে । একোৱেই বোধগম্য নহ’ল, কিন্তু আইতাক ঢুকাল এইখিনি বুজিব পাৰিয়েই দৌৰি চোতাললৈ আহিল । চেণ্ডেলযোৰ দলিয়াই আকৌ ঘৰৰ ভিতৰলৈ দৌৰি গ’ল । ম’বাইল ফোনটো পকেটত সুমুৱাই ল’লে । আইতা চিৰিজৰ শেষ আলোকচিত্ৰকেইখন মিচ কৰিলে নহ’ব । পথাৰত ম’বাইল টাৱাৰৰ তলত গাঁৱৰ মানুহ গোট খাইছে । দিনৰ পোহৰত আকাশবন্তি উধাও । টাৱাৰৰ খুঁটিত আউজি থকা বুঢ়ীৰ শৰীৰটো ঠাণ্ডাৰ প্ৰকোপত টান হৈ আছে । আগবঢ়াই দিয়া বাওহাতখনৰ ওচৰত পৰি আছে নুমাই যোৱা বন্তিগছি । জটাৰ কপালত বিৰিঙি উঠা ঘামখিনি কেতিয়াবাই কুঁৱলিয়ে মচি পেলালে । মচ খোৱা নাই কেৱল ওঁঠৰ মিচিকীয়া হাঁহিৰ আভাসখিনি । আইতা চিৰিজৰ শেষ আলোকচিত্ৰকেইখন ম’বাইলত বন্দী হ’বলৈ ধৰিলে ক্লিক ক্লিককৈ । ■■■